Nedir Lise Eğitimi?

Sanırım bizde lisenin ne olduğu bilinmiyor, yada bilinmek istemiyor.

Bu sözüme yükselen itirazları duyar gibiyim.

— Siz ne demek istiyorsunuz?”

Buna benzer sayısız itiraz....

Ben yine de sözümün arkasındayım.

Bizde lisenin ne olduğu bilinmiyor. Dün de bilinmiyordu, bugün de bilinmiyor.

Uzun zamandır bizim ortaöğretim okullarımız lise değildir. Onlar sadece yüksek öğretime, onun sınavına öğrenci hazırlayan kurumlardır. Diğerleri de adı üzerinde, meslek okuludur. Lise değildir. Lise adının eklenmesi bize özgü komedilerden biridir.

Tartışma, hayli eskidir.

Bir keresinde DP’nin ünlü Milli Eğitim Bakanlarından Tevfik İleri, kendisinin bakanlığı döneminde ne kadar çok lise açtığından bahseder. Önceki dönemin bakanı ve eğitim tarihimizin en önemli siması olan Hasan Ali Yücel, İleri’nin bu konuşmasından yola çıkarak lise eğitimi üzerinde durur. Türkiye’de “Orta Öğretim Tarihi”ni yazmış, hatta liseler açmış birinin yazısına koymuş olduğu başlıkta bir kadar ilginçtir. O yazının başlığı “Daha Lise Kuramadık”[1]tır.

Yücel yazısında, “Orta Öğretim Tarihi” kitabında da yer alan bazı bilgileri tekrarladıktan sonra asıl önemli soruna geçer ve şu soruyu sorar: “Lise, umumi kültür verecek üniversite öğretimine hazırlayan bir kurum olduğuna göre hangi medeniyet bütünün içinde, hangi kültür kaynaklarına dayanılacaktı?”

Osmanlı için sorunun cevabı kolaydı. Ümmet anlayışının egemen olduğu bir yönetim anlayışı için şeriat lisanı olarak Arapça, edebiyat için Farsça, dolayısıyla bu diller etrafında şekillenen medeniyet, medrese tarafından temel alınacaktır. 1930–31 reformuna kadar, batılı tipte lise açılmasına rağmen bu anlayış sürmüştür.

Yücel devam ediyor:

Çünkü hiçbirimiz, Türk kültürünün kaynağı olması lazım gelen klasik medeniyet ve dilleri tayin edip büyük bir fikir hareketine cesaret edemedik. Hatta çoğumuz böyle bir meseleyi düşünemedik bile… Bu hususta mahdud ve ancak başlangıç sayılacak bir teşebbüs gene 1939 ile 1946 arasına rastlar. Birkaç lisede “Klasik Şube”nin açılması ve bu düşüncenin bir denemesi idi. Fakat sonra buda tutulmadı ve tutunamadı. Bakanın şahsi teşebbüsü mahiyetinden ileri geçirilemedi”

Yukarıda Yücel’in bahsettiği nokta hiçbir zaman anlaşılamadı. Çünkü, ortaöğretim lise kavramına, yüksek öğretim üniversite kavramına indirgenerek eş anlamlı hale getirildi. Dolayısıyla “humanities”i esas alan lise ortaöğretimin, üniversite yüksek öğretimin bir türü olmaktan çıkıp kendisi oldu.

Bugüne kadar öylesine bir yapılanma ve bu yapılanmanın dayandığı hukuk ortaya çıktı ki dönüp yeni baştan ele almak imkânsız hale geldi.

Yanılmıyorsam birkaç yıl oldu. Liselerimizdeki hazin durum Hilmi Yavuz’u, rahatsız etmiş ve lisenin ne olduğuna vurgu yapmak durumunda kalmıştı. “Lise, öğrenciyi 'insan' olarak eğitme kurumudur.” ilkesini hatırlatmıştı o yazısında.

Bizde anlaşılmayan da tam da budur.

Yavuz devam ediyor: “Lise eğitimi hümanist bir eğitimdir;-batıda, özellikle de Anglosakson ülkelerinde programlanarak müfredata geçirildiği biçimiyle 'humanities' derslerinin ağırlıklı olduğu bir eğitim! Liselerin çöküşü ile birlikte, tıpkı Türkçe dersleri gibi 'humanities' dersleri de Üniversitelere taşınmıştır ve bana sorarsanız, bundan daha anlamsız bir şey olamaz.”[2]

Başta Resim, Müzik, Felsefe, Mantık, Beden Eğitimi gibi derslerin gereksiz sayıldığı, bunu doğal sayan bir eğitim yönetimi, öğretmen, öğrenci vs nin bulunduğu yerde verilen eğitimin lise eğitimi olduğunu söyleyerek sadece kendimizi kandırmış oluyoruz.

Alev Alatlı, “bu çocuklar Norveç’i harita da gösteremiyor” diyor.

Sabancı Üniversitesi, öğrencilerine “sosyal sorumluluk” projesi hazırlamayı zorunlu kılıyor.

Alatlı, şanslı sayılır. Biz lise son sınıfta Türkiye’yi gösteremeyenleri de gördük. Cümle kuramayanını, hatta okuma yazmayı unutmuş olanını da. (Devam edeceğiz)17.09.2009